Ngực sa trễ: phân độ và khi nào cần phẫu thuật treo vú

Ngực sa trễ được phân độ theo vị trí núm vú so với nếp dưới vú (phân độ Regnault). Bài viết giải thích các mức độ sa, khi nào phẫu thuật treo vú sa trễ được cân nhắc, các phương pháp (quanh quầng, đường dọc, chữ T ngược, kết hợp đặt túi), quy trình thực hiện, hồi phục và các nguy cơ đã được nghiên cứu.

Duyệt chuyên mônBSCKI Nguyễn Văn HoanCập nhật 18 tháng 11, 20268 phút đọc4 nguồn khoa học
Mục lục bài viết
  1. Ngực sa trễ là gì?
  2. Ai có thể phù hợp?
  3. Thực hiện như thế nào?
  4. Những nguy cơ đã được nghiên cứu
  5. Chuẩn bị
  6. Hồi phục
  7. Sau thủ thuật: những dấu hiệu cần báo ngay cho bác sĩ điều trị
  8. Điều quan trọng nhất

Ngực sa trễ (dân gian gọi là "ngực chảy xệ") là tình trạng tuyến vú và quầng – núm vú dịch xuống thấp so với nếp dưới vú. Đây là thay đổi rất thường gặp sau mang thai, cho con bú, giảm cân nhiều hoặc theo tuổi. Không phải ai có ngực sa trễ cũng cần phẫu thuật; bài viết giúp người đọc hiểu cách phân độ và khi nào phẫu thuật treo vú sa trễ (thường gọi "treo ngực", "treo sa trễ") được cân nhắc.

Ngực sa trễ là gì?

Bầu ngực được giữ bởi lớp da bao bọc và các dải mô liên kết bên trong. Khi da giãn, mô tuyến teo đi hoặc bầu ngực nặng hơn, tuyến vú "trượt" xuống dưới. Mốc quan trọng để đánh giá là nếp dưới vú – đường gấp nơi bầu ngực tiếp giáp thành ngực.

Sơ đồ cắt dọc bầu ngực: núm vú, quầng vú, tuyến vú, mô mỡ và nếp dưới vú – mốc dùng để phân độ sa trễ. Ảnh: Mikael Häggström, Public domain (chú thích dịch sang tiếng Việt)
Sơ đồ cắt dọc bầu ngực: núm vú, quầng vú, tuyến vú, mô mỡ và nếp dưới vú – mốc dùng để phân độ sa trễ. Ảnh: Mikael Häggström, Public domain (chú thích dịch sang tiếng Việt)

Phẫu thuật treo vú sa trễ nhằm nâng tuyến vú, đưa quầng – núm vú lên vị trí cao hơn và cắt bớt da thừa. Phẫu thuật này không làm ngực to lên; nếu cần thêm thể tích, bác sĩ có thể cân nhắc kết hợp đặt túi độn. Ngược lại, khi ngực vừa to vừa sa, kỹ thuật tương ứng là phẫu thuật thu nhỏ vú phì đại – hai phẫu thuật dùng chung các kiểu đường rạch, khác nhau chủ yếu ở lượng mô tuyến được cắt bỏ (Wong và cộng sự, 2014).

Phân độ sa trễ theo Regnault

Cách phân độ được dùng rộng rãi do Regnault mô tả năm 1976, dựa trên vị trí núm vú so với nếp dưới vú khi đứng thẳng:

  • Độ I (nhẹ): núm vú nằm ngang mức nếp dưới vú.
  • Độ II (vừa): núm vú nằm dưới nếp dưới vú nhưng vẫn cao hơn điểm thấp nhất của bầu ngực.
  • Độ III (nặng): núm vú nằm dưới nếp dưới vú, ở điểm thấp nhất của bầu ngực và hướng xuống đất.
  • Sa trễ giả: núm vú vẫn ở ngang hoặc trên nếp dưới vú, nhưng phần lớn mô tuyến dồn xuống dưới nếp – hay gặp sau cho con bú khi ngực "xẹp" thể tích.
Ngực sa trễ nhìn nghiêng: bác sĩ quan sát vị trí núm vú và phần dưới bầu ngực so với nếp dưới vú để xác định mức độ sa. Ảnh: BSCKI Nguyễn Văn Hoan (đã có sự đồng ý của người bệnh, đã che thông tin nhận dạng)
Ngực sa trễ nhìn nghiêng: bác sĩ quan sát vị trí núm vú và phần dưới bầu ngực so với nếp dưới vú để xác định mức độ sa. Ảnh: BSCKI Nguyễn Văn Hoan (đã có sự đồng ý của người bệnh, đã che thông tin nhận dạng)

Ai có thể phù hợp?

Chỉ định được quyết định sau thăm khám trực tiếp. Phẫu thuật thường được cân nhắc khi:

  • Ngực sa trễ độ II, độ III, hoặc độ I nhưng người bệnh thấy ảnh hưởng nhiều đến hình dáng, việc chọn áo, sinh hoạt.
  • Cân nặng đã ổn định và không dự định mang thai trong thời gian gần (mang thai, cho con bú có thể làm ngực sa trở lại).
  • Sức khỏe toàn thân cho phép phẫu thuật; bệnh lý tuyến vú (nếu có) đã được khám và xử trí.
  • Người bệnh hiểu rằng phẫu thuật để lại sẹo và đã được giải thích vị trí sẹo của từng phương pháp.

Hút thuốc lá, đái tháo đường kiểm soát kém, béo phì làm tăng nguy cơ chậm liền vết mổ – cần được bác sĩ đánh giá kỹ.

Các phương pháp thường dùng

Lựa chọn phụ thuộc mức độ sa, chất lượng da và mong muốn về sẹo (Wong và cộng sự, 2014):

  1. Đường quanh quầng vú: sẹo ngắn nhất, nằm quanh quầng. Chỉ nâng được núm vú khoảng 2 cm nên phù hợp với sa rất nhẹ. Nhược điểm có thể gặp: quầng vú méo, sẹo giãn, bầu ngực bị dẹt.
  2. Đường dọc (sẹo quanh quầng và một đường thẳng xuống nếp dưới vú): dùng cho sa nhẹ đến vừa, cần da còn đàn hồi tốt. Giai đoạn đầu ngực trông "nâng quá cao", da dồn nếp ở đầu dưới sẹo, sau đó ổn định dần theo thời gian. Tỷ lệ cần chỉnh sửa có thể cao hơn kiểu chữ T ngược.
  3. Đường chữ T ngược (kiểu Wise): thêm một đường sẹo nằm ở nếp dưới vú. Cắt được nhiều da nhất, phù hợp với sa nặng hoặc da kém đàn hồi. Đổi lại, tổng chiều dài sẹo lớn hơn – cần cân nhắc ở người có cơ địa sẹo lồi, sẹo phì đại.
  4. Treo vú kết hợp đặt túi độn: khi bầu ngực vừa sa vừa thiếu thể tích (cực trên lép). Một số trường hợp sa trễ giả hoặc sa rất nhẹ chỉ cần đặt túi mà không cần cắt da – nội dung này được trình bày trong bài về nâng ngực bằng túi độn.

Thực hiện như thế nào?

Trước

  • Khám và đo: khám tuyến vú, đo khoảng cách hõm ức – núm vú, núm vú – nếp dưới vú, chụp ảnh ghi nhận. Siêu âm hoặc chụp X-quang tuyến vú theo độ tuổi và nguy cơ.
  • Xét nghiệm và khám tiền mê theo quy định trước phẫu thuật.
  • Vẽ thiết kế ở tư thế đứng: đường giữa ngực, kinh tuyến bầu ngực, nếp dưới vú, vị trí mới của quầng – núm vú và phần da dự kiến cắt bỏ.
Ngực sa trễ được vẽ thiết kế trước mổ ở tư thế đứng thẳng: đường giữa, kinh tuyến từng bên ngực và đường thiết kế vùng da dự kiến cắt bỏ quanh quầng vú. Ảnh: BSCKI Nguyễn Văn Hoan (đã có sự đồng ý của người bệnh, đã che thông tin nhận dạng)
Ngực sa trễ được vẽ thiết kế trước mổ ở tư thế đứng thẳng: đường giữa, kinh tuyến từng bên ngực và đường thiết kế vùng da dự kiến cắt bỏ quanh quầng vú. Ảnh: BSCKI Nguyễn Văn Hoan (đã có sự đồng ý của người bệnh, đã che thông tin nhận dạng)

Trong

Phẫu thuật thường được thực hiện dưới gây mê toàn thân. Các bước chính:

  1. Sát khuẩn, kiểm tra lại thiết kế khi người bệnh đã nằm trên bàn mổ.
  2. Rạch da theo đường đã vẽ và lấy bỏ lớp thượng bì quanh quầng vú, giữ lại lớp bì để nuôi quầng – núm.
  3. Tạo cuống nuôi mang quầng – núm vú (cuống trên, trong hoặc dưới tùy kỹ thuật) để giữ nguồn máu và cảm giác.
  4. Định hình lại tuyến vú: khâu các trụ mô tuyến để thu hẹp đáy và nâng bầu ngực; đặt túi độn ở bước này nếu có kết hợp.
  5. Cắt da thừa, đưa quầng – núm vú lên vị trí mới, so sánh độ cân đối hai bên ở tư thế ngồi.
  6. Cầm máu, đặt dẫn lưu khi cần, khâu da nhiều lớp.

Thời gian mổ tùy phương pháp và việc có kết hợp đặt túi hay không; bác sĩ sẽ ước tính cụ thể cho từng trường hợp.

Ngay sau

  • Theo dõi tại phòng hồi tỉnh đến khi tỉnh táo, ổn định.
  • Mặc áo ngực hỗ trợ theo hướng dẫn; dùng thuốc giảm đau, thuốc khác theo chỉ định.
  • Ngực sưng, căng và bầm nhẹ trong những ngày đầu là thường gặp.

Những nguy cơ đã được nghiên cứu

  • Tổng quan hệ thống của di Summa và cộng sự (2019) gồm 34 nghiên cứu với 1.888 người bệnh treo vú không đặt túi: tỷ lệ biến chứng chung khoảng 10,4%; thường gặp nhất là vấn đề về sẹo (3%, gồm sẹo phì đại hoặc kém thẩm mỹ) và vấn đề quầng – núm vú (2,9%, gồm biến dạng, mất cân xứng, giảm cảm giác). Nhóm tác giả nhấn mạnh người bệnh cần được giải thích trước về sẹo, mất cân xứng và khả năng sa trở lại.
  • Tổng quan hệ thống và phân tích gộp của Khavanin và cộng sự (2014) với 4.856 ca treo vú kết hợp đặt túi trong một lần mổ: tỷ lệ biến chứng gộp 13,1%; sa trễ tái phát 5,2%; sẹo xấu 3,7%; co thắt bao xơ 3,0%; mất cân xứng do mô 2,9%; nhiễm trùng, tụ máu, tụ dịch mỗi loại dưới 2%. Tỷ lệ phải mổ lại khoảng 10,7%.
  • Các nguy cơ khác: thay đổi cảm giác núm vú, chậm liền vết mổ ở chỗ giao nhau của đường khâu, hoại tử một phần quầng – núm vú (hiếm), ảnh hưởng khả năng cho con bú.

Chuẩn bị

  • Ngừng hút thuốc lá trước và sau mổ theo thời gian bác sĩ hướng dẫn.
  • Báo bác sĩ mọi thuốc đang dùng, đặc biệt thuốc chống đông, thuốc ảnh hưởng đông máu, thực phẩm chức năng.
  • Duy trì cân nặng ổn định; chuẩn bị áo ngực hỗ trợ không gọng và người hỗ trợ trong những ngày đầu.
  • Trao đổi rõ mong muốn về kích thước, vị trí sẹo và kế hoạch mang thai sau này.

Hồi phục

  • Tránh mang vác nặng, vận động mạnh vùng tay – ngực trong vài tuần đầu; quay lại công việc nhẹ sớm hơn.
  • Sẹo thường đỏ trong vài tháng đầu rồi nhạt dần; chăm sóc sẹo theo hướng dẫn.
  • Hình dáng ngực tiếp tục thay đổi và ổn định dần trong nhiều tháng. Theo thời gian, lão hóa, mang thai hay thay đổi cân nặng vẫn có thể làm ngực sa trở lại.

Sau thủ thuật: những dấu hiệu cần báo ngay cho bác sĩ điều trị

  • Một bên ngực sưng to nhanh, căng cứng, đau tăng dần.
  • Sốt, vết mổ sưng nóng đỏ, chảy dịch đục hoặc có mùi.
  • Quầng – núm vú chuyển màu tím sẫm hoặc đen, lạnh.
  • Vết mổ hở rộng.
  • Khó thở, đau ngực, hoặc một bên bắp chân sưng đau.

Điều quan trọng nhất

Ngực sa trễ được phân độ dựa trên vị trí núm vú so với nếp dưới vú. Mức độ sa, chất lượng da và thể tích ngực quyết định phương pháp: quanh quầng cho sa rất nhẹ, đường dọc cho sa nhẹ – vừa, chữ T ngược cho sa nặng, kết hợp đặt túi khi ngực thiếu thể tích. Mọi phương pháp đều để lại sẹo và có nguy cơ biến chứng. Hãy được thăm khám và tư vấn trực tiếp để chọn hướng phù hợp với cơ thể mình.

Nguồn hình ảnh

  • Sơ đồ cắt dọc bầu ngực: Mikael Häggström, "Inframammary fold" – Wikimedia Commons, phạm vi công cộng (Public domain); chú thích dịch sang tiếng Việt. Đây không phải ảnh người bệnh của bác sĩ.
  • Hai ảnh ngực sa trễ (nhìn nghiêng; vẽ thiết kế trước mổ): BSCKI Nguyễn Văn Hoan – đã có sự đồng ý của người bệnh, đã che thông tin nhận dạng.

Tài liệu tham khảo

  1. Regnault P. (1976). Breast ptosis. Definition and treatment. Clinics in Plastic Surgery. DOI: 10.1016/S0094-1298(20)30220-0
  2. Wong C, Vucovich M, Rohrich R. (2014). Mastopexy and Reduction Mammoplasty Pedicles and Skin Resection Patterns. Plastic and Reconstructive Surgery Global Open. DOI: 10.1097/GOX.0000000000000125
  3. di Summa PG, Oranges CM, Watfa W, Sapino G, Keller N, Tay SK, Chew BK, Schaefer DJ, Raffoul W. (2019). Systematic review of outcomes and complications in nonimplant-based mastopexy surgery. Journal of Plastic, Reconstructive & Aesthetic Surgery. DOI: 10.1016/j.bjps.2018.10.018
  4. Khavanin N, Jordan SW, Rambachan A, Kim JYS. (2014). A systematic review of single-stage augmentation-mastopexy. Plastic and Reconstructive Surgery. DOI: 10.1097/PRS.0000000000000582

Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám và tư vấn trực tiếp của bác sĩ tại cơ sở y tế.

drhoan1988 [at] gmail.com